Kapat

Ses Hızını Aşma ve Sonic Patlama Nasıl Gerçekleşir?

Anasayfa
Bilim&Kültür Ses Hızını Aşma ve Sonic Patlama Nasıl Gerçekleşir?
Ses Hızını Aşma ve Sonic Patlama Nasıl Gerçekleşir?

Fizikçilerin başına beladır ışık hızını aşma geyikleri. O konu hakkında fizik bilmeyenler bırakalım konuşadursun biz hali hazırda geçilen bir hız limiti olan ses hızını geçtiğimizde ne oluyormuş onu öğrenelim. Gerçi yakın geçmişte savaş uçaklarının alçak uçuşuyla beraber hoş olmayan bir şekilde bu etkiye şahit olduk ama merakta ettik doğrusu.

İnsanoğlunun hız tutkusu uçmaya başlayınca daha fazla tatmin imkanı buldu. Ama uçakların hızlandıkça maruz kaldıkları titreşim onlara çok büyük bir engel oluyordu. Yön verilebilir kuyruk tasarımlarından sonra Amerikalı test pilotu Chuck Yeager 1947 yılında havada saatte 1127 kilometre hıza ulaştı. Yüksek irtifalarda ses hızının biraz üstüne çıkan bu hız hem görsel hem işitsel olarak şaşırtıcı sonuçlar ortaya koydu. İnsanoğlunun ses hızını ilk defa aştığı o andan sonra yerden şiddetli bir patlama sesi duyuldu ve uçağın kuyruk kısmından itibaren koni şeklinde bir fluluk göze çarptı. Bilim adamları yaptıkları araştırmalarda uçağın sesinin tek bir ana yoğunlaştığı ve bu patlama sesini oluşturduğunu fark ettiler. Bu olayı anlayabilmek için önce ses nedir onu bir anlamamız lazım. Basit bir şekilde onu inceleyelim.

Ses Hızını Aşma ve Sonic Patlama Nasıl Gerçekleşir?

Ses Hızını Aşma ve Sonic Patlama Nasıl Gerçekleşir?

Ses dediğimiz şey, aynı göle atılan bir taşın oluşturduğu dalgalar gibi ses dalgaları olarak yayılır yani burada ses hızını aşan uçak kendi ürettiği gürültü ses dalgalarının önüne geçmiş olur. Yani bunu şu şekilde de düşünebiliriz. Bağırarak koşuyoruz ama yalnızca arkamızdan sesimiz duyulabiliyor yani ardımızda kalanlar sesi algılayabiliyor. Çünkü sesin önünde ilerliyoruz. Ama burada bir sıkıntı var. Ses kaynağının ardında toplanıp ses dalgaları çok güçleniyor dalgaları üst üste binerek mesela uçağın kuyruğunda toplanıyor. Sonra bu ses dalgaları yere yani kulağımıza aynı anda ulaştığı anda işte bu sesi Sonic patlamayı oluşturuyorlar. Uçağın arkasındaki bu koni şeklindeki fluluk ise bu basınç farkı ve ses dalgalarının kuyrukta ne kadar yoğun olarak toplandığının bir göstergesi. Oluşan basınç farkından havadaki nem ve su buharı yoğunlaşarak bu görüntüyü oluşturuyor.

Savaş uçaklarında bir hız birimi olarakta geçen Mach hızı, mach sayısı mach 1 dediğimizde havadaki ses hızına karşılık gelir. Havada diye özellikle belirtiyorum çünkü yere yaklaştıkça ses hızı limiti birazcık daha artar yoğunluk ve basınç farklılıklarından dolayı. Şu ana kadar en fazla mach 10 hızına ulaşılabildi ama Amerika’nın Nasa ortaklığında mach 20’ye ulaşan açıklanmayan bazı projeleri olduğu söyleniyor. Bu arada ses hızını 19. Yy.’da aşmış olabiliriz ama doğa bunu bazı hayvanlara silah olarak vermişti bile. Mesela kamçının şaklaması gibi kuyruğuyla minik sonic patlamalar yaratabilen dinozorlar olduğu söyleniyor. Tabanca karidesi denilen bir karides şekli ise ellerini çırparak yarattığı ufak sonic patlamalarla balıkları sersemletebiliyor üstüne öldüredebiliyor. Ama sonuç olarak ses hızını aşarak hareket etme konusunda insanoğlunun ürettiği teknolojilerin pekte eşi benzeri yok gibi.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR: